|  
  |  
  |  
  |  
  |  
  |  
31 10, 2014
 
 
 
 
 
 

Nadir v? n?sli k?silm?k t?hlük?sind? olan fauna v? flora növl?rinin mühafiz?si strateji ön?m daşıyır

21 June 2012, Thursday / ?ZİZ MUSTAFA,
Add to Google
Az?rbaycan yüz ill?r boyu dünyada yeraltı v? yerüstü t?bii s?rv?tl?ri, o cüml?d?n z?ngin fauna v? florası il? tanınıb. Ona gör? d? respublikamız biomüxt?liflik baxımından dünyada z?ngin fauna v? floraya malik ölk?l?rd?n biri hesab edilir.
 

 Bioloji müxt?liflik yaşayış mühitind? - suda, quruda v? dig?r ekoloji kompleksl?rd? mövcud olan canlı orqanizml?ri özünd? birl?şdirir. Y?ni bioloji müxt?liflik yer üz?rind? bütün canlıların - mikroorqanizm, bitki v? heyvanların çoxçeşidliliyi dem?kdir. Amma XX ?srin ortalarından başlayaraq, insanların t?bi?t? müdaxil?si n?tic?sind? bir çox fauna v? flora növl?ri m?hv olub v? ya onların sayı k?skin sur?td? azalıb. Bel? ki, son 400 ild? insanların canlı t?bi?t? zorakı münasib?ti n?tic?sind? 150-d?n çox v?hşi heyvan v? quşların n?sli tamamil? k?silib. Günümüzd? is? 600-d?n artıq heyvan növünün n?slinin tamamil? k?silm?si t?hlük?si var. Yen? d? insanların t?bi?t? kobud müdaxil?si n?tic?sind? çoxlu sayda qiym?tli bitki növl?ri b?rpa edilm?si mümkün olmayan ş?kild? m?hv edilib. N?z?r? alaq ki, bu bitki növl?rinin arasında h?tta b?ş?riyy?t üçün f?lak?t? çevril?n bir sıra qorxulu x?st?likl?rin, o cüml?d?n x?rç?ng, ş?k?r, astma, “Hepatit-B”nin t?bii yolla müalic?sin? imkan ver?n d?rman bitkil?ri d? olub. Ona gör? d? hazırda dünyada 20 min? yaxın bitki növünün yığılması qadağan edilib. Bu baxımdan günümüzd? Yer kür?sinin h?r yerind? biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması b?ş?riyy?tin g?l?c?yi üçün taleyüklü m?s?l?l?rd?n birin? çevrilib. T?sadüfi deyil ki, biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasının bütün canlılar, o cüml?d?n insanlar üçün d? h?yati ön?m daşıdığını söyl?y?n m?şhur amerikalı ekoloq alim A. Leordun: “Allah t?r?find?n yaradılmış bir canlının, floranın m?hvi insanların da sonunun çatacağını v? b?ş?riyy?tin m?hv? sürükl?ndiyini göst?rir”,- dey? x?b?rdarlıq edib.

Ona gör? d? bioloji müxt?lifliyin qorunub saxlanılması v? mühafiz? edilm?si günümüzd? ?n ön?mli m?s?l?l?rd?n biri kimi ortaya çıxıb. Bu müst?vid? d? dünyanın h?r yerind? olduğu kimi, Az?rbaycanda da biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması, n?sli k?silm?k üzr? olan fauna v? flora növl?rinin mühafiz?si ölk?mizin g?l?c?yi baxımından ciddi ?h?miyy?t k?sb etm?kd?dir.

 

Biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması

strateji m?qs?d? çevrilir

Az?rbaycan dünyada z?ngin fauna v? floraya malik olan ölk?l?rd?n biri olmasına, burada faunanın 18 min növünün qeyd? alınmasına, m?m?lil?rin 97, quşların 357, balıqların 100-? yaxın, amfibiya v? reptiliyaların 67 növ v? yarımnövünü, h?ş?ratların is? 15 min? yaxın növünü özünd? c?ml?m?sin? baxmayaraq, biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması il? bağlı probleml?r ölk?mizd?n d? yan keçm?yib. M?s?l?nin bu t?r?fin? diqq?ti c?lb ed?n ekoloq Zakir ?liyev deyir ki, Az?rbaycanın ?sas ekoloji probleml?ri sırasında biomüxt?lifliyin seyr?kl?şm?si, meş? ehtiyatlarının, xüsus?n d? faunanın azalması mühüm yer tutur: “Bu is?, öz növb?sind?, biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasını qaçılmaz z?rur?tl?rd?n birin? çevirib”.

Bu baxımdan ?ks?r ölk?l?rd? olduğu kimi, Az?rbaycanda da ?traf mühitin mühafiz?si v? t?bii s?rv?tl?rd?n s?m?r?li istifad? olunması probleml?rinin h?llin? böyük diqq?t yetirilir. Bu ç?rçiv?d? d? 1993-cü ild? xalqın t?l?bi il? yenid?n müst?qil Az?rbaycana r?hb?rlik etm?y? başlayan Heyd?r ?liyev t?r?find?n ?traf mühitin mühafiz?si v? bioloji müxt?lifliyin qorunmasına xidm?t ed?n bir sıra t?dbirl?r h?yata keçirildi. Bizi ?hat? ed?n t?bi?t? böyük qayğı v? h?ssaslıqla yanaşan Heyd?r ?liyev: “?traf mühit? insani münasib?t göst?rilm?si, biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması bizim g?l?c?yimiz üçün çox vacibdir. Biz t?bi?td?n t?crid olunmuş ş?kild? yaşaya bilm?rik”,- deyirdi. Bu müst?vid? d? Heyd?r ?liyevin s?r?ncamı il? 2001-ci ilin may ayında Az?rbaycan Respublikasının Ekologiya v? T?bii S?rv?tl?r Nazirliyi yaradıldı. Bu qurum is?, öz  növb?sind?, Az?rbaycanda da ?traf mühitin mühafiz?si v? t?bii s?rv?tl?rd?n s?m?r?li istifad? olunması probleml?rinin h?llind? böyük rol oynamağa başladı. Buna paralel olaraq, respublikamız üçün aktual olan ekoloji probleml?rin h?lli m?qs?di il? ?traf Mühitin Mühafiz?si üzr? Milli F?aliyy?t Planı, “Ekoloji c?h?td?n dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişafa dair” Milli Proqramı (Milli Strategiya v? F?aliyy?t Planı) v? dig?r dövl?t proqramları q?bul edildi.

Milli Strategiya v? F?aliyy?t Planının m?qs?di ekoloji tarazlığın t?nziml?nm?si v? davamlı inkişafa nail olunması, ölk?d? olan bioloji müxt?lifliyin qorunub saxlanılması v? onun s?m?r?li istifad?sini t?min ed?r?k g?l?c?k n?sill?r? çatdırılmasıdır.

Yeri g?lmişk?n, onu da dey?k ki, bioloji müxt?lifliyin qorunması mühüm qlobal problem olduğundan onun h?lli respublikamız da daxil olmaqla, dünya birliyi ölk?l?rinin birg? f?al s?yi n?tic?sind? mümkündür. Ona gör? d? bioloji müxt?lifliyin qorunması sah?sind? beyn?lxalq ?m?kdaşlığı genişl?ndirm?k m?qs?di il? Az?rbaycan Respublikası 2000-ci ild? BMT-nin “Bioloji müxt?liflik haqqında” konvensiyasına qoşulub.

2001-ci il, dekabr ayının 21-d? is? bitkil?rin, heyvanların v? mikroorqanizml?rin genetik ehtiyatlarının yox olması t?hlük?sinin qarşısını almaq üçün kompleks t?dbirl?rin h?yata keçirilm?sini t?min etm?k m?qs?dil? Az?rbaycan Respublikası Prezidentinin s?r?ncamı il? bioloji müxt?lifliyin genetik ehtiyatları üzr? Dövl?t Komissiyası t?sis olunub. Bütün bunlar is? biomüxt?lifliyin qorunmasının v? mühafiz? edilm?sinin taleyüklü bir m?s?l? olduğunu göst?rir.

T?sadüfi deyil ki, Az?rbaycan Respublikasının Prezidenti İlham ?liyev ölk?mizd? biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasının strateji ön?m daşıdığına diqq?ti c?lb ed?r?k: “Az?rbaycanın uğurlu iqtisadi inkişafı artıq gerç?klikdir, faktdır v?  g?l?c?kd? biz? böyük imkanlar g?tir?c?kdir. Ancaq insanların sağlamlığı, ekoloji v?ziyy?t, udduğumuz hava, içdiyimiz su-bütün bunlara biz çox böyük diqq?t göst?rm?liyik”,- deyib.

İşğal altındakı ?razil?rimizd? biomüxt?liflik

t?hlük? altındadır

Biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması üçün dövl?t s?viyy?sind? uğurlu t?dbirl?rin h?yata keçirilm?sin? baxmayaraq, Erm?nistanın işğalı altında olan Dağlıq Qarabağ v? onun ?trafındakı 7 rayonumuzda biomüxt?lifliy? ağır z?rb?l?r vurulmaqdadır. Bel? ki, erm?nil?r t?r?find?n işğal edil?n ?razil?rd?ki 250 min 928 hektar meş? sah?si, o cüml?d?n Z?ngilan rayonundakı B?sitçay v? Laçın rayonundakı Qarabağ dövl?t qoruqları, h?mçinin dörd t?bi?t yasaqlığı, dig?r çoxsaylı t?bi?t abid?l?ri v?hşic?sin? m?hv edilm?kd?dir.

Buna paralel olaraq, erm?ni işğalı altında olan ?razil?rimizd? adları Qırmızı Kitaba düş?n (ağquyruq d?niz qartalının, böyük qartalın, m?zar qartalının, qara k?rk?sin, Qafqaz tetrası v? dig?rl?rinin) v? düşm?y?n 100-d?n artıq quş növl?rinin n?slinin tamamil? k?silm?si t?hlük?si ?m?l? g?lib. Halbuki erm?ni işğalına q?d?r z?ngin flora v? faunası il? m?şhur olan Qarabağda nadir v? endemik quş növl?ri il? yanaşı, n?sli k?silm?kd? olan quş növl?ri d? müxt?lif qoruq v? yasaqlıqlarda qorunurdu. T?sadüfi deyil ki, Beyn?lxalq T?bi?ti Mühafiz? İttifaqının Qırmızı Siyahısına daxil edilmiş fauna növl?ri ümumi ş?kild? bu t?bii vilay?td? m?skunlaşan heyvanların 25-30 faizini t?şkil edir. Onu da dey?k ki, işğal edilmiş ?razil?rd?ki biomüxt?lifliy? vurulan ağır z?rb?nin qarşısının alınması üçün müvafiq beyn?lxalq qurumlara müraci?t edilib. T??ssüfl?r olsun ki, onlar bu gün? q?d?r işğal altındakı ?razil?rimizd? erm?nil?r t?r?find?n biomüxt?lifliy? vurulan z?rb?nin qarşısını almaq üçün h?r hansı bir ciddi addım atmayıblar.

 

“Qırmızı Kitab” biomüxt?lifliyin

qorunmasının pasportudur

Biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması v? bununla ?laq?dar g?l?c?kd? xüsusi t?dbirl?r keçirm?k m?qs?di il? bütün dünyada olduğu kimi, Az?rbaycanda da n?sli k?sil?n v? k?silm?kd? olan fauna növl?rinin adı “Qırmızı Kitab”a salınır. Bu kitab ?slind? n?sli k?silm?kd? olan quşların, v?hşi heyvanların v? yabanı bitki növl?rinin v?ziyy?ti haqqında r?smi dövl?t s?n?didir. Bitki v? heyvanların is? “Qırmızı Kitab”a düşm?si onların sayının azalmasının qarşısını xeyli alıb.

“Qırmızı Kitab”a 108 növ heyvanın (m?m?lil?rin 14, quşların 36, balıqların 5, amfibiya v? reptiliyaların 13, h?ş?ratların 40 növ v? yarımnövl?ri) adı salınıb. Az?rbaycan ornitofaunasından 36 növ quş Az?rbaycan “Qırmızı Kitab”ına, 23 növ Dünya “Qırmızı Kitab”ına daxil edilib. Bu da biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması üçün kompleks t?dbirl?rin h?yata keçirilm?sin? imkan verm?kd?dir. Hazırda “Qırmızı Kitab”ın ikinci n?şri üz?rind? iş başa çatıb v? yaxın zamanlarda onun işıq üzü gör?c?yi gözl?nilir.

 

Biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasında

xüsusi mühafiz? olunan ?razil?rin ?h?miyy?ti

Ölk?mizin z?ngin faunasının qorunması v? n?sli k?silm?kd? olan canlılar daima ölk? r?hb?rliyinin diqq?t m?rk?zind? saxlanılıb. Bu müst?vid? d? ölk?mizd? nadir v? n?sli k?silm?kd? olan flora növl?rinin qorunub saxlanılması m?qs?di il? bir sıra t?dbirl?r h?yata keçirilmiş, qoruqlar v? yasaqlıqlar t?sis olunmuşdur.

Ekologiya v? T?bii S?rv?tl?r Nazirliyi Bioloji Müxt?lifliyin Qorunması v? Xüsusi Mühafiz? Olunan T?bi?t ?razil?rinin İnkişafı Departamentinin direktor müavini Hikm?t ?lizad? biziml? söhb?tind? bildirdi ki, ?sas m?qs?d biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasına xidm?t ed?n xüsusi mühafiz? olunan t?bi?t ?razil?rinin genişl?ndirilm?sidir. O: “Son ill?rd? xüsusi mühafiz? olunan t?bi?t ?razil?rinin sah?si xeyli genişl?ndirilmiş, yeni qoruqlar v? milli parklar salınmışdır. Bu baxımdan Şahdağ Milli Parkının yaradılması biomüxt?lifliyin qorunması sah?sind? h?yata keçiril?n ?n uğurlu t?dbirl?rd?n biridir. Onu da deyim ki, biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasında ölk?mizd? f?aliyy?t göst?r?n 8 milli park, 11 qoruq v? 24 yasaqlıq xüsusi rol oynayır”, - dedi.

Onun sözl?rin? gör?, hazırda biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasına xidm?t ed?c?k Zooloji Parkın yaradılması h?lledici fazaya q?d?m qoyub: “Zooloji parkın istifad?y? verilm?si is? Az?rbaycanda biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması istiqam?tind? dövl?timiz t?r?find?n h?yata keçiril?n daha bir uğurlu addım olacaq”.

Bel?likl?, respublikamızda biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılması istiqam?tind? dövl?t s?viyy?sind? h?yata keçiril?n t?dbirl?r Az?rbaycanın dünyada biomüxt?lifliyin qorunub saxlanılmasına n? q?d?r böyük diqq?t v? qayğı verdiyini göst?rir. Bu is?, öz növb?sind?, q?diml?rd?n günümüz? q?d?r g?lib çatan z?ngin flora v? faunamızın g?l?c?k n?sill?r? çatdırılacağına ümidl? baxmağa imkan verir.

 

Yazı Az?rbaycan Respublikası Ekologiya v? T?bii S?rv?tl?r Nazirliyinin keçirdiyi müsabiq?y? t?qdim edilir.

 
“Kirli ticarət” məktəbli çantalarını necə şişirir?
“Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsi 20 milyard dollara çatdırılacaq”
Zəlzələ zamanı nə edəcəyinizi bilirsinizmi?
O bilər - mən bilərəm
Mübariz Qurbanlıdan iranlı ayətullahlara cavab
“Turistlərin sayında yarım illik artım cəmi bir faiz təşkil edib”
Şəmkirdə “Əsgər şöhrəti” bayramı keçirilib
İnsan belədi dana
Metronun “Koroğlu” stansiyası ətrafındakı avtobus dayanacaqları köçürülə bilər
Kredit borcu ödənilməyəndə avtomobilin mühərriki məsafədən söndürülür
Salyanda yubiley tədbiri keçirilib
Bizimki qamarramağdı
Onun haqqında hamı xoş sözlər dedi
İnformasiya Cəmiyyətində Dövlət Qayğısı: Elektron Hökumət
“Şəki ilə Telavi şəhərləri arasında bir çox oxşar cəhətlər var”
Qaldı
elif
Untitled Document

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

sirab
 Kvf xeberler