|  
  |  
  |  
  |  
  |  
24 07, 2014
 
 
 
 
 
 

Kola yarımadasında qazılan ?n d?rin quyunun q?rib?likl?ri (1)

13 March 2013, Wednesday / ?ZIZ MUSTAFA,
Add to Google
Keçmiş SSRİ-d? yerin d?rin qatlarının öyr?nilm?sin? xidm?t ed?n quyunu su altında - X?z?r d?nizind? v? ya Baykal gölünd? qazmağı planlaşdırmışdılar.
 

Amma buna qarşı çıxanlar v? quyunu dig?r yerl?rd? qazmağın daha düzgün olacağını sübut etm?y? çalışanlar da oldu. Onlardan biri d? m?şhur qazmaçı alim Nikolay Timofeyev idi. O, bel? hesab edirdi ki, ?n yaxşı halda yeni d?rinlik quyusunu quruda qazmaq lazımdır. O, bunun vacibliyin? SSRİ Dövl?t Elm v? Texnika Komit?sini inandıra bildi. Timofeyev bu quyunu Amerika aliml?ri kimi yerin ?n nazik qatında deyil, ?ksin?, ?n qalın qatında qazmağı tövsiy? etdi.

Son ?srd? elm v? texnikanın sür?tli inkişafı b?ş?r oğluna kosmosun d?rinlikl?rin? nüfuz etm?y? v? orada baş ver?n v? h?l?lik, bizim üçün sirr hesab edil?n bir sıra hadis?l?ri t?dqiq etm?y? imkan verir. Lakin ?sas diqq?tini kosmosun öyr?nilm?sin? yön?ld?n insan oğlu n?d?ns? üz?rind? yaşadığı Yer kür?sinin sirrini h?rt?r?fli öyr?nm?y? ikinci d?r?c?li v?zif?  kimi baxır. Bununla bel?, müxt?lif vaxtlarda ist?r ABŞ, ist?rs? d? keçmiş SSRİ-d? yerin alt qatlarının öyr?nilm?si üçün müxt?lif c?hdl?r edilib.

Bunun da  bir sıra s?b?bl?ri vardı. Bel? ki, XX ?srin ?vv?ll?rind?n başlayaraq, aliml?r bel? hesab edirdil?r ki, yer qatı yer qabığından, mantiya v? nüv?d?n ibar?tdir. Amma aliml?r bu qatların n?d?n ibar?t olduğunu tam ş?kild? bilmirdil?r. H?l? 50 il ?vv?l t?dqiqatçılar bel? hesab edirdil?r ki, qranit t?b?q?si yerin 50 metr d?rinliyind?n başlayır v? 3 kilometr d?rinliy? q?d?r uzanır. Bunun ardınca is? bazalt t?b?q?sinin başladığı ehtimal edilirdi. Aliml?r mantiya qatına yerin 15-18 kilometrliyind? rast g?lindiyini bildirirdil?r. Halbuki bu, elmi c?h?td?n sübut edilm?mişdi. Buna baxmayaraq, orta m?kt?b d?rslikl?rind? yerin üç t?b?q?d?n ibar?t olduğu yazılır v? şagirdl?r? d? m?hz bunlar t?lqin edilir. H?qiq?td? is? m?s?l? aliml?rin düşündükl?ri v? ya ehtimal etdikl?ri kimi deyilmiş. Bunu Kola yarımadasında qazılan ?n d?rin quyuda baş ver?n mü?mmalı hadis?l?r d? sübut edir.

 Uğursuzluq v? ya gözl?nilm?z q?za

Yerin d?rin qatlarına “s?yah?t” ideyası öt?n ?srin 60-cı ill?rind?, kosmosun f?thi uğrunda SSRİ il? ABŞ arasında qızğın mübariz?nin getdiyi bir vaxtda ortaya atıldı. Bu m?qs?dl? d? yerin d?rin qatlarının öyr?nilm?si üçün quyuların qazılması q?rara alındı. Ancaq  bu quyular harada qazılmalı idi? Aliml?r uzun müdd?t bu suala cavab tapa bilm?dil?r. Ona gör? d? SSRİ v? ABŞ-da bu m?qs?dl? müxt?lif variantları sınaqdan keçirm?yi q?rara aldılar. M?s?l?n, ABŞ-da bel? hesab edirdil?r ki, quyu yer qabığının ?n nazik yerind? qazılmalıdır. Bu m?qs?dl? d? ABŞ-dan olan aliml?r yer qabığının ?n nazik olduğu yer kimi Havay adalarını seçdil?r. Bel?likl?, ABŞ yerin d?rinlikl?rinin öyr?nilm?sin? xidm?t ed?n quyunu Havaydakı Maui adasında qazmağa başladı. Bel? ki, ABŞ aliml?ri seysmik araşdırmalar n?tic?sind? mü?yy?n etmişdil?r ki, Maui adasında d?nizin dibind? mantiya qatı 5 kilometr d?rinlikd? yerl?şir. Amma hadis?l?rin gedişi göst?rdi ki,  aliml?r bu yeri seçm?kl? n?d? is? yanılıblar. Bel? ki, Maui adası sahill?rind? qazılan quyular, bel? dem?k mümküns?, gözl?nilm?z hadis?nin qurbanına çevrildil?r. ?n müasir texniki yenilikl?rd?n istifad? etm?kl? qazılan quyular 3 kilometr d?rinlikd? ilişib qalırdı. Bel? ki, yerin d?rin qatlarında baş ver?n q?rib? prosesl?r n?tic?sind? qazma qurğusu sıradan çıxırdı. Sanki hansısa qüvv? qazma qurğusunu m?hv etm?kl? m?şğul idi. Buna baxmayaraq, ABŞ bir nec? d?f? eyni quyuya yeni qazma qurğusu endirdi. Ancaq bu qurğular da 3 kilometr d?rinlikd? sıradan çıxdı. Yalnız bundan sonra ABŞ k?şfiyyat-sınaq işl?rini dayandırmağa m?cbur oldu. H?min dövrd? Yerin d?rin qatlarını öyr?nm?k m?qs?di il? qazılan 5 quyudan 4-ü 3 kilometr d?rinlikd? sıradan çıxdı. Yalnız Kola yarımadasındakı quyunu 12  kilometr 262 metr d?rinliy? q?d?r qazmaq mümkün oldu.

 Baltika qalxanı

Keçmiş SSRİ-d? yerin d?rin qatlarının öyr?nilm?sin? xidm?t ed?n quyunu su altında - X?z?r d?nizind? v? ya Baykal gölünd? qazmağı planlaşdırmışdılar. Amma buna qarşı çıxanlar v? quyunu dig?r yerl?rd? qazmağın daha düzgün olacağını sübut etm?y? çalışanlar da oldu. Onlardan biri d? m?şhur qazmaçı alim Nikolay Timofeyev idi. O, bel? hesab edirdi ki, ?n yaxşı halda yeni d?rinlik quyusunu quruda qazmaq lazımdur. O, bunun vacibliyin? SSRİ Dövl?t Elm v? Texnika Komit?sini inandıra bildi. Timofeyev bu quyunu Amerika aliml?ri kimi yerin ?n nazik qatında deyil, ?ksin?, ?n qalın qatında qazmağı tövsiy? etdi. O bildirdi ki, yerin ?n qalın qatında qazılacaq quyu h?m d? bu yerin tarixi keçmişinin öyr?nilm?si baxımından olduqca ?h?miyy?tli olacaq. Yeni k?şfiyyat quyusunun qazılması üçün yer kimi is? Kola yarımadasını seçdil?r. Kola yarımadasının ?m?l? g?lm?si 3 milyardillik bir dövrü ?hat? edirdi v? burada çoxsaylı q?dim plit?d? t?b?q?l?r - plastlar yerl?şirdi. Dig?r t?r?fd?n d?, yeni k?şfiyyat-qazma quyusunun qazılması üçün yer kimi Kola yarımadasının seçilm?si d? t?sadüfi deyildi. Burada q?diml?rd? Hiperboreya adlı sivilizasiya mövcud olmuşdu v? keçmiş SSRİ-d? bu dövrü öyr?nm?k üçün çoxlu c?hdl?r göst?rilmişdi. Lakin bu c?hdl?r uğurla n?tic?l?nm?mişdi. Ona gör? SSRİ aliml?ri Kola yarımadasında qazılacaq yeni k?şfiyyat-qazma işl?ri zamanı bu sivilizasiyanın sirrini öyr?n?c?kl?rin? ümid edirdil?r. Yeni quyu il? bağlı ?ld? edil?n m?lumatların d?rhal SSRİ Elm v? Texnika Komit?sin? ötürülm?si v? onun n?tic?l?ri bar?d? ölk? r?hb?rliyin? m?lumat verilm?si q?rara alınmışdı. Eyni zamanda SSRİ r?hb?rliyi bu quyunun qazılmasını xüsusi n?zar?t altında saxlayır v? h?r gün işin gedişi il? maraqlanırdılar. Bu baxımdan Kola yarımadasında qazılacaq k?şfiyyat-qazma quyusunu o dövrd? Qaqarinin kosmosa gönd?rilm?si il? müqayis? etm?k olardı.

Qeyd ed?k ki, quyunun qazılması il? bağlı SSRİ böyük h?cmd? maliyy? v?saiti ayırmışdı. Bu prosesd? iştirak ed?n kadrları olduqca diqq?tl? seçir v? onları h?rt?r?fli yoxlayırdılar.

H?tta yeni k?şfiyyat quyusunun qazılması m?qs?di il? seçil?n kadrlarla bağlı proses kosmonavtların hazırlanması v? seçilm?sind?n daha ç?tin ş?kild? h?yata keçirilirdi. Ona gör? d? o vaxt deyirdil?r ki, yeni k?şfiyyat-qazma qurğusunda iş? girm?k kosmonavt olmaqdan qat-qat ç?tindir. H?min dövrd? k?şfiyyat-qazma qurğusu il? ?laq?dar yaradılan elmi t?dqiqat laboratoriyasındakı vakant bir yer? 150-200 ?riz? verirdil?r. Onlardan yalnız bir v? ya ikisini seç?r?k iş? götürürdül?r. İş? q?bul edil?n xoşb?xtl?ri d?rhal m?nzill? v? ?n yüks?k maaşla t?min edirdil?r. K?şfiyyat-qazma işl?rin? eyni zamanda 16 elmi-t?dqiqat laboratoriyası c?lb edilmişdi. Onların h?r biri orta s?viyy?li zavodla müqayis? edil? bil?rdi. Yeni quyunun qazılması v? onun t?dqiqi olduqca gizli ş?raitd? h?yata keçirilirdi. Bel? ki, yeni k?şfiyyat-qazma qurğusuna asanlıqla yol tapmaq mümkün deyildi. Onun mühafiz?si h?m qurudan, h?m d? havadan ?n yüks?k s?viyy?d? t?min edilmişdi.

Kola yarımadasında qazılan d?rinlik quyusu ?slind? çoxlarının düşündüyü kimi, böyük diametrli boru - qazma qurğusu vasit?si il? qazılmırdı. Bu quyu 20 santimetr diametri olan v? xüsusi poladdan hazırlanmış qazma qurğusu vasit?sil? qazılırdı. Qazma qurğusunun uc hiss?sind?ki almaz iyn?l?r? xüsusi ötürücül?r birl?şdirilmişdi. Ötürücül?r quyunun d?rinlikl?ri bar?d? m?lumatı yuxarıya ötürürdül?r. Eyni zamanda bu ötürücül?r xüsusi tros vasit?sil? vaxtaşırı yer s?thin? qaldırılır v? alınan m?lumatların doğruluğu, onların işl?k v?ziyy?td? olub-olmaması yoxlanılırdı. Qazma qurğusu yerin d?rinlikl?rin? endikc? ötürücül?r d?rinlikd? baş ver?n prosesl?ri, t?zyiqi, temperaturu xüsusi m?rk?z? ötürürdül?r. Amma qazma qurğusunun işi heç d? asan getmirdi. Tez-tez q?za baş verir v? qazma qurğusu sıradan çıxırdı. Halbuki onlar ?n müasir texnoloji yenilikl?r ?sasında hazırlanmışdı v? maksimal temperatura v? t?zyiq? davamlı idi. Adi halda bu qazma qurğuları, ad?t?n,s uzun müdd?t işl?yirdi v? q?zalar da nadir hallarda baş verirdi. Amma indi sanki hansısa görünm?z qüvv? qazma qurğusunun işin? mane olmaq ist?yirdi. Çox q?rib? idi: iki d?f? qazma qurğusu ?riy?r?k sıradan çıxmışdı. Halbuki qazma qurğusunun ?ridiyi d?rinlikd? o q?d?r d? yüks?k temperatur olmamalı idi. 

 

 
“Ermənilər insan kimi yaşamaq istəyirlərsə…”
Ayda 60-70 manat ödəməklə ev sahibi olmaq mümkün olacaq?
Yevlaxda 200 yaşlı ağyarpaq qovağı görənləri heyran edir
Üssünə “K”nan “Q” yazılmış qəbinettər açajam
Heydər Əliyev Fondu Pakistanda humanitar aksiya keçirib
“Goldman Sachs” “Petkim”ə ortaq olur
Milli Mətbuat Günü bölgələrdə qeyd olundu
Qarabağ getsə agar
Milli mətbuatın yaranmasının 139-cu ildönümü qeyd edildi
Belarus Milli Bankının nümayəndələri ilə təcrübə mübadiləsi keçirilib
Həkim imkansız ailələrin övladlarını pulsuz sünnət edir
50 il gizli qalan istedad
Vaqif Sultanlının “İstiqlal sevgisi” kitabı nəşr olunub
Gəncədə sərnişin vaqonları istehsal olunacaq
Sumqayıtda “Ürəyimizdəki Vətən Sevgisi” adlı disputa yekun vuruldu
Adam var mədəsi ajınnan, it var mədəsi toxunnan ağrıyır
 Kvf xeberler
 Kvf xeberler
sirab
elif